Khoa học có hai bộ mặt, khoa học thuần túy và khoa học áp dụng tức kỹ thuật. Ta cần hiểu xem cả hai bộ mặt ấy có giá trị đạo đức chăng?
Trước hết, có nhiều người đề cao ích lợi của kỹ thuật về mặt đạo đức như cứu con người thoát được nhiều cảnh nô lệ vật chất, khoa học tiến bộ thì đạo đức cũng tiến bộ, vì khoa học cải thiện các điều kiện sinh sống của con người, khỏi cảnh ăn lông ở lỗ, ăn thịt sống,...
Nhưng cũng có người bi quan kể ra một bản dài những tội ác của khoa học. Chiến tranh khoa học ngày nay, hỏa tiễn liên lục địa (thời nay gọi là tên lửa), bom nguyên tử, chiến tranh bấm nút,... đã làm cho nhân loại khủng khiếp và biến khoa học thành một tay chuyên gây tội ác và khả năng phá phách, giết người. Ngay sau mấy quả bom nguyên tử nổ trên đất Nhật, dư luận đã lên án Khoa học là độc ác, người ta chán ngấy thuyết duy khoa học và tôn thờ khoa học của thế kỷ XIX, người ta hết tin nó là hạnh phúc mà còn đổ cho nó mọi thứ tội.
Ý kiến khen hay chê các tiến bộ khoa học đều nhận xét nhầm về ý hướng của khoa học thuần túy hay khoa học áp dụng. Ta nên nhớ khoa học cũng chỉ là dụng cụ ngoan ngoãn, có thể dùng cho bất kỳ mục đích tốt hay xấu. Ngồi chờ nó đến cứu nhân loại hay ngồi thóa mạ những tội ác của nó đều là sai lầm cả. Nó trung lập với thiện ác, trung lập cả với các giá trị đạo đức. Vì lên án hay đề cao khoa học đều là thiên vị. Quá tín nhiệm hay quá khinh khê khoa học tức là vô tình đi vào con đường may rủi, tự hủy tự do mình. Tuy khoa học tăng thêm khả năng phá phách thật, nhưng ý muốn phá phách lại do con người; chính con người có tội vì quên mệnh lệnh của nhân phẩm và chối cả những giá trị nhân loại. Những ích lợi của khoa học cũng chỉ tại con người biết điều khiển nó theo luật khôn ngoan của nhân phẩm.
Trích dẫn: Trần Văn Hiến Minh và Trần Đức Huynh (1966), Đạo Đức học, tr.27, NXB: Ra Khơi
